|
İŞİTME ENGELLİLERİN AİLELERİNE ÖNERİLER Çocuğun eğitiminde önemli yeri olan ailelerde, ilişkiler samimi ve içten olmalıdır. Çocuğun özelliklerinin bilindiği ve engelin kabullenildiği evde gelişim istenilen yönde olur. Özürlü bir çocuğa sahip ailelerde kendine özgü yoğun stres ve sorunlar yaşanır. Öncelikle bu ailelerin yaşadığı yoğun stresi sindirmeleri ve çocuklarının engelini kabul etmeyi kolaylaştırmaları için, psikolojik danışma merkezi v.b. kurumlardan psikolojik yardım almalıdırlar. İşitme engelli öğrenci aileleri kendi aralarında iletişim kurmalıdırlar. Bu yolla birbirlerinden yararlanmalıdırlar. Aileler, okul yönetimi ve öğretmen işbirliği ile okulda yapılan bilimsel toplantı, panel ve kültürel etkinliklere katılmalıdırlar. Ailelerimiz sürekli bu etkinliklere teşvik edilmektedir. Aileler okula ve öğretmenlere yardımcı olmalıdırlar. Okul ziyaretleriyle ve aile görüşmeleri bu konuda önemli bir yere sahiptir. Aileler, çocuklarının gelişimlerini izleme sorumluluğunu yüklenebilecek durumda olmalıdırlar. Onları izleme defteri tutabilirler. Tutulan defteri ara sıra öğretmenle birlikte gözden geçirebilirler.
Aileye Öneriler ;
1. Doğal ve açık ifadelerle konuşulmalı, ses tonu fazla yükseltilmemelidir.
2. Davranışsal iletişimden ( Dokunma gibi durumlar ) kaçınılmalı ve işitme engelli çocuğun işitme kalıntısını kullanabilmesi için sözel iletişim kurulmalıdır.
3. Çocuğun hareketleri istenmeyen şekilde olursa hayır diyerek ikaz edilmeli, eğer çocuk sözel cezadan anlamıyorsa yüz ifadenizi değiştirerek istenmeyen bir hareket yaptığının farkında olunmasına yardımcı olunmalıdır.
4. İşitme engelli çocukta normal işiten çocuk gibidir. Diğer çocukların arasına, oyunlarına katılmak ister. Bu nedenle çocuğun sahip olduğu engeli, onun sınıfta bulunmadığını bir zamanda, sınıf arkadaşlarına anlatılmalıdır.
5. İşitme engelli çocuğa konuşmayı kazandırmak için tek tek sözcükleri öğretmek yerine günlük doğal ortamlardan yararlanın. En kolay ve kalıcı öğrenme yaşantılarımız aracılığıyla kazanılan öğrenmedir.
6. İşitme engelli çocuğu konuşması için zorlamayın; ama onda konuşma ihtiyacı yaratın. Çocuğu konuşması için zorlamanız onda bıkkınlık yaratacaktır. Konuşmaya ihtiyaç duymasına sağlamak gelişimi için çok daha önemlidir.
7. Çocukluktan ergenliğe geçişte işitme engelli gençlerde işitme engelinden dolayı işiten akranlarıyla arkadaş edinmede güçlükler, cihaz takmada isteksizlik gibi sorunları görülebilir. Bu sorunlar çocuğunuzla kuracağınız yakın ve içten bir iletişim giderilebilir.
8. Çocukluktan ergenliğe geçişte işitme engelli çocuklarında mutlaka yapamadıkları, beceremedikleri şeyler vardır. Gelin biz onların yapamadıklarına beceremediklerine değil de yapabileceklerine güçlü yönlerine bakalım, onları geliştirmeye çalışalım.
9. Çevrenizden size bir çok öğüt, fikir verenler olabilir. Sizler ancak deneyimlerine ve bilgisine güvendiğiniz kişilere ve uzmanlara danışın, onların söylediklerini dikkate alın. İşitme Engelli çocukların eğitimi konusunda Milli Eğitim Bakanlığının yaklaşım ve bu konudaki düzenlemeler Özel Eğitim okullarında işitme engellilere okul öncesi, ilköğretim ve ortaöğretim düzeyinde eğitim verilmektedir. Okul öncesi eğitimi dışında her kademede, işitme engelli öğrenciler yatılı ve gündüzlü olarak eğitim görmektedir. İşitme engelli çocukların okul öncesi eğitimlerinde,çocuklara günlük yaşamda gerekli bazı temel davranışlar kazandırılmakta ve çocuklar akranlarıyla birlikte eğitim görmelerine de önem verilmektedir. “kaynaştırma” olarak tanımlanan bu uygulamaların yaygınlaştırılmasına çalışılmaktadır. Böylelikle akranlarıyla sosyal ve duygusal yönden hayatı paylaşımları sağlanmaktadır. İşitme engelli çocukların eğitimlerinde ortam düzenleme, eğitimin kalitesini büyük ölçüde etkilemektedir. Sınıfların yalıtımı, uygun araç-gereç ile donatımı ve çocukların ferdi grup işitme cihazları ile eğitim faaliyetlerine katılımları esastır. Bakanlığımız işitme engelliler okulları ve işitme engelliler özel sınıflarının uygun eğitim ortamlarına kavuşturulması yönünde yürüttüğü çalışmaları devam ettirmektedir. İşitme engelliler ilköğretim okullarında dudaktan anlama ve ses eğitimi çalışmaları; Türkçe dersi içinde ve çocukların davranış gelişimlerine uygun olarak düzenlenmektedir. İşitme engelliler ilköğretim okullarından ve özel sınıf kaynaştırma programından mezun olan öğrencilerden durumu uygun olanlar İşitme Engelliler Çok Programlı Liselerine ve Endüstri Meslek, Ticaret Meslek yada Kız Meslek Liselerine Bakanlığımızca sınavsız olarak yerleştirilmektedir. İstanbul, Kayseri, İzmir, İçel, Ordu, Trabzon, Isparta ve Afyon –Bolvadin’de işitme engellilerin eğitimi için çok programlı lise uygulamasına başlanmıştır. Bu okullarımızda öğrencilerimize akademik eğitimin yanı sıra meslek eğitimi de verilmektedir. İşitme Engelli Çocuğu Olan Ailelerin İzlenmesi Gereken Süreç İşitme engelli çocuğu olan aileler hastanelerden işitme engeliyle ilgili aldıkları raporla oturdukları yere en yakın rehberlik ve araştırma merkezine başvurular. Rehberlik ve Araştırma Merkezinde işitme engelli çocukların eğitsel durumlarıyla ilgili olarak inceleme raporları düzenlenmektedir. Rehberlik ve Araştırma Merkezince gerekli belgeler düzenlenerek yerleştirme için il/ilçe Milli Eğitim Müdürlüğüne gönderilmektedir. Yerleştirme, ilköğretim ve Özel Eğitim Yönetmeliklerine göre yürütülmektedir. Okul yönetimlerinin bu konudaki keyfi tutumları il/ilçe Milli Eğitim Müdürlüğünce Takip Edilmektedir. Her seviye de öğrencilerin destek eğitiminden yararlanılması da vazgeçilmez bir haktır. Okulla uyumlu bir şekilde yürütülür. Ülkemizde Kaç Tane İşitme Engelliler Okulu Var? Ülkemizde 48 tane işitme engelliler ilköğretim okulu ile 8 tane İşitme Engeliler Çok Programlı Lisesi bulunmaktadır. Öğrenciler kaynaştırma eğitiminden yararlanamayacak durumda ise ve bulunduğu yerde de işitme engelliler okulu yoksa kontenjanı müsait olan en yakın işitme engelliler okuluna yerleştirilmektedir. Ülkemizde eğitim almak isteyip, eğitim alamayan işitme engelli öğrenci bulunmamaktadır. Türk Milli Eğitim Sisteminde İşitme Engelli Çocukların Eğitimi Ankara Kemal Yurtbilir İşitme Engelliler İlköğretim Okulunda ( Proje Okulu ) 4 yaşında eğitime başlanılmaktadır. Diğer İşitme Engelliler İlköğretim okullarında ise hazırlık sınıfı hariç normal öğrencilerle aynı yaşta ilköğretime başlanılmaktadır. Türk Milli Eğitim Sisteminde verilen destek eğitim için yaş sınırlaması yoktur. İşitme engelli çocuklara örgün eğitim kurumları içerisinde 18 yaşına kadar eğitim verilmektedir. Ülkemizde işitme engelliler okullarının bulunmadığı yerlerde işitme engelli öğrenciler kaynaştırma eğitiminden faydalanmaktadır. Durumu kaynaştırma eğitiminden yararlanmaya uygun olmayanlar ise en yakın parasız yatılı işitme engelliler ilköğretim okuluna devam etmektedir. Ülkemizde işitme engelli çocukların başarı durumlarını ve üniversiteye devam etme oranını özetleyecek olursak; İşitme engelliler ilköğretim okullarını bitiren öğrencilerimiz sınavsız olarak Endüstri Meslek Liseleri, Kız Meslek Liseleri Ve Ticaret Ve Turizm Meslek Liselerine Yerleştirilmekte , fakat İşitme Engelli Öğrencilerin Devam ettikleri meslek liselerinin çok oluşu ile kültür ve atölye derslerini veren öğretmenlerin özel eğitim ve bu çocukların özel, ihtiyaçları konusunda eğitim formasyonlarının olmayışı v.b sebeplerle bu öğrenciler başarısız duruma düşmekte ve öğrenimlerini sürdürememektedir. 1995 yılından itibaren işitme engelliler çok programlı liselerinin açılmasıyla kırsal kesimden gelen öğrencilere yatılılık imkanının yanı sıra, kültür derslerinin bu okullarda ve alanda yetişmiş veya hizmet içi eğitim görmüş öğretmenler vasıtasıyla verilmesi sağlanmıştır. Atölye ve meslek dersleri ise koordineli olarak ilgili meslek liselerine verilmektedir. İşitme Engelliler Çok Programlı Lise uygulamasıyla öğrencilerimizin başarısızlıkları asgari düzeye indirilmiştir. Ancak ne kadar mükemmel eğitim verilirse verilsin bu çocukları iletişim kurmadaki zorluklarından dolayı normal öğrencilerin başarı düzeyine getirmek mümkün değildir. Kaynaştırma eğitiminden ya da işitme engelliler çok programlı liselerimizden mezun olup da üniversite sınavını kazanan ve devam eden öğrencilerimiz bulunmaktadır. Özel eğitim gören ve üniversiteye devam eden çocuklarımızın oranı hakkında Genel Müdürlüğümüzce istatistik bir bilgi bulunmamaktadır. İşitme Engelli gençler İçin Üniversitelerde Ayrılmış Kontenjan İşitme engeliler çok programlı liselerimizden yada kaynaştırma eğitim yoluyla normal lise ve dengi okullardan mezun olan işitme engelli öğrencilerimize Eskişehir Anadolu üniversitesi Engeliler Entegre Yüksek Okulu’nda yüksek öğrenim yapması imkanı bulunmaktadır. İşitme engelli öğrenciler bu okulda; Yapı ressamlığı Ön Lisans programı
Grafik Sanatları Lisans Programları
Mimarlık Lisans Programı Alanlarında eğitim-öğretim görmektedirler. Bu okullara giriş Ö.S.S sonuçlarına göre ön kayıtla ve özel yetenek sınavları ile yapılmaktadır. Ayrıca Ö.S.S’nı kazanıp da normal öğrencilerle birlikte öğrenim yapan öğrencilerimizde bulunmaktadır. İşitme engelli gençlerin üniversite eğitiminde başarılı oldukları ve olabilecekleri bölümleri; erkek öğrenciler için İşitme Engeliler Çok Programlı liselerinde ve Endüstri Meslek Liselerinde okudukları mobilya – dekorasyon, yapı ressamlığı, metal işleri bölümleri ile ilgili lisans yada ön lisans programlarıdır. Kız öğrenciler ise Kız Meslek Liselerindeki bütün bölümlere devam edebilmektedir. Kız meslek liselerinde okudukları bölümlerle ilgili lisans yada ön lisans programlarına devam edebilir. İşitme engelli öğrencilerin; a) meslek liselerinde okudukları bölümleri, üniversite veya meslek yüksek okullarında tercih ettikleri taktirde; bu bölümlere işitme engelli öğrenciler için ayrılacak, belli bir kontenjan dahilinde özel bir sınavla alınmalarının, b) Başka bir branşta okumak istediklerinde ise ek puan ( Özürlüleri dikkate alınarak ) oranının artırılarak uygulanmasının değerlendirilmesi için Yüksek Öğretim Genel Müdürlüğü’ne yazı yazılmıştır. İşitme engelli bireylerin daha çok tercih ettiği bölümler Endüstri Meslek yada Kız Meslek Liselerinde okudukları bölümlerle ilgili üniversitelerin lisans yada ön lisans programlarıdır. İşitme engelli bireylerin çalışma oranlarını da şu şekilde özetleyebiliriz: İşitme engelli öğrenciler Endüstri meslek ve kız Meslek Liselerinde okudukları bölümlerle ilgili alanlarda devlet dairelerinde yada özel sektörde çalışabilirler. 657. Sayılı Devlet Memurları Kanunun 53. maddesinde “Özürlülerin devlet memurluğuna alınma şartları ile hangi işlerde çalıştırılacaklarını, Maliye, Sağlık, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlıkları ile Devlet personel Başkanlığı’nca müştereken hazırlanacak bir yönetmelikle düzenlenir” denilmektedir. Aynı Kanunun 53. maddesine 2 ve 3 fıkralar eklenerek şu değişikler getirilmiştir. “Kurum ve kuruluşlar bu kanuna göre çalıştırdıkları personele ait kadrolarda % 3 oranında engelli çalıştırmak zorundadır.” Denilmektedir.
İşitme Engelli Çocukların Eğitimi Konusunda Ülkemizdeki Uygulamalar
Ülkemizde işitme engelli olup da eğitim almak isteyen tüm öğrencilere eğitim imkanı sağlanmaktadır. Durumu kaynaştırma eğitiminden faydalanmaya uygun olmayan, işitme engelli öğrencilerin bulundukları yerde işitme engeliler okulu yoksa bulundukları yere kontenjanları uygun olan bir işitme engeliler ilköğretim okuluna parasız yatılı yerleştirilmektedir. İşitme engelli öğrencilerin sosyal açıdan toplumla bütünleşmeleri için bu öğrencilere rehberlik ve araştırma merkezlerince kaynaştırma eğitimine yönlendirilmektedir. Son yıllarda bazı üniversitelerimizin özel eğitim bölümlerinden işitme engeliler sınıf öğretmenleri mezun olmakta olup, bunlarda müracaat edenlerin atamaları personel genel Müdürlüğü’nce yapılmaktadır. Üniversitelerin özel eğitim bölümlerinden özel eğitim branş öğretmeni mezun olmamaktadır. Bakanlığımızca da işitme engeliler alanında çalışan yönetici ve öğretmenlerin işte verimliliklerini bilgi ve tecrübelerini artırmak amacıyla her yıl ihtiyaca göre hizmet içi eğitim kursları düzenlemektedir. İŞİTME CİHAZI KULLANIMI Her tip işitme kaybına ve işitme kaybı olan her yaştaki bireye uygun bir işitme cihazı mutlaka vardır. Günümüzde gelişen teknoloji ve erken tanılama sayesinde bebekler bile işitme cihazlarından yararlanabilmektedir. Cihaz kullanımında önemli olan, işitme kaybı olan bireye en uygun işitme cihazının seçilerek cihaz kullanımında sürekliliğin sağlanabilmesidir.
İşitme cihazları tam anlamıyla doğal sesi vermezler. Beynin yeni sesleri ayırt edip algılaması ve hatırlaması için belirli bir zamanın geçmesi ve çocuğun uygun eğitimi alması gerekir.
İlk kullanılmaya başlandığında, özellikle çocuklar cihaz takmayı reddedebilir. Sesleri ayırt etmeyi henüz öğrenmedikleri için duydukları sesler onlara anlamsız ve rahatsız edici gelir. Özellikle gürültülü ortamlarda çok fazla rahatsızlık duyarlar. Öğretmenlerin cihaz kullanımında çocukları teşvik etmeleri gerekir. Çocuğun cihaz kullanım süresini arttırmak amacıyla, öğretmen ve ailenin uygulayacağı çeşitli ödüllendirme yöntemleri, çocuğun cihaza alışmasına yardımcı olacaktır. Zaman içinde çocuk işitme cihazına alıştıkça seslerin ayrımına varacak ve işitme cihazından yarar sağlama oranı da artacaktır. Böylelikle çocuk cihazı kendisinin bir parçası olarak görmeye başlayabilecektir. Bu konuda öğretmenler ve aileler sabırlı olmalı, öğrencinin cihaza alışması ve onu kendinden bir parça olarak görebilmesinin zaman alacağını hatırlamalıdır.
Çocuk büyüdükçe, kulağı da büyüyeceğinden belirli zaman aralıklarında gerekli kontrollerin yapılıp, kulak kalıbının mutlaka değiştirilmesi, eğitim almaya başladıktan sonra da dinleme seviyesi değişeceğinden cihazın ses ayarlarının düzenli olarak ayarlanması gerekir. Eğer çocuğun iki kulağında da işitme engeli varsa, her kulak için ayrı cihaz kullanılmalıdır. Çift cihaz kullanımı çocuğun iletişim becerilerinin gelişiminde etkili olacak, sesin yönünün tayinini kolaylaştırarak eğitim-öğretim ortamlarından daha etkin bir şekilde yararlanılmasını olanaklı kılacaktır. Cihaz kullanımında dikkat edilmesi gerekenler: • Kulak kalıbı : Eğer kulak kalıbı kulağa uygun değilse veya tam olarak yerine oturmuyorsa, bu durum öğrenciye rahatsızlık verebilir. Aynı durum kulak kalıbında bir hasar olduğunda da geçerlidir. Böyle durumlarda cihazdan rahatsız edici tiz bir ses duyulur. Ayrıca kulak kiri, kulak kalıbını tıkayarak işlevini yerine getirmesine engel olur. Bu nedenle belirli aralıklarla kulak kalıbının cihazdan çıkarılarak ılık, sabunlu su ile temizlenmesi gerekir. • Bitmiş piller : Pillerin bitmeden değiştirilmesi, öğrencilerin belli aralıklarla azalan sesle karşı karşıya kalmasını önleyecektir.Ayrıca piller, artı ve eksi yönlerine dikkat edilerek takılmalıdır. • Cihaz kordonları : Eğer kordonda bir hasar var ise cihazdan hiç ses çıkmaz, değiştirilmeleri gerekir. Kordonların değiştirilmesi kolay bir işlemdir. • Açma-kapama düğmesi : Öğrenciler, cihazı kullanmaya başladıklarında sıklıkla düğmesini kapalı tutma eğiliminde olabilirler. Öğrenciler cihaz kullanımına alıştıktan sonra, cihazın sürekli açık olması konusunda daha dikkatli olacak, cihazlarını kendilerini kontrol etmeyi öğreneceklerdir. Buna rağmen öğretmenler günde en az bir kez cihaz kontrolüne devam etmelidirler. • Kulakta oluşan yaralar : Kulakta bir enfeksiyon veya yara bulunması durumlarında cihaz kesinlikle kullanılmamalıdır. Öğrenci rahatsızlığın belirtilerini gösterdiği anda, bir sağlık uzmanından yardım alınmalıdır.
Öğrenci, cihazını kaybetmemesi ve koruması konusunda bilinçlendirilmeli ve gerekirse yaşı küçük öğrenciler için cihaz, bir gözlük ipi yardımıyla boynuna asılarak düşmemesi için önlemler alınmalıdır. Ayrıca cihaz kullanımı konusunda çocuğun ailesi bilgilendirilmeli, cihazın temizliği, nasıl kontrol edileceği aileye öğretilmelidir.
Ailenin bireysel işitme cihazları konusunda yapması gerekenler:
Görsel kontrol : • İşitme cihazının içinde pilleri var mı?
• Piller doğru pozisyonda mı? ( + ve – kutuplar doğru olarak yerleştirilmiş mi?
• Kulak kalıbı temiz mi?
• Göstergeler ( on – off ve n / l ) doğru pozisyonda mı?
• Cihaz kordonunda bir problem var mı?
• Cihazın ses ayarı doğru seviyede mi? İşitsel kontrol : Öğrenciye “ses var mı?” diye sorulur. Eğer öğrenci bu soruyu anlamayacak düzeyde ise, öğrencinin arkasına geçip el çırpma, iki nesneyi birbirine vurma gibi etkinliklerle öğrencinin sese tepkisi kontrol edilir. Kontrol sırasında bireysel işitme cihazı hiç ses çıkarmıyorsa : • Cihazın açma kapama düğmesinin ( power düğmesi ) açık olduğundan emin olun.
• Eğer düğme kapalıysa açık konumuna getirin.
• Cihazın sesini açın.
• Cihazın pilini yeniden yerleştirin.
• Cihaz kordonunun harslı olup olmadığından kontrol edin. Sürekli olarak ses çıkıyorsa ( ötme – ıslık sesi – akustik geri dönüş ) : • Cihazın sesi çok açık olabilir, sesi kısın.
• Kulak kalıbının tıkanmış olup olmadığını kontrol edin.
• Kulak kalıbının kulağa tam olarak yerleşip yerleşmediğini kontrol edin.
• Kulak kalıbının çocuğun kulağına küçük gelip gelmediğini kontrol edin.
• Kulak kalıbının çatlak yada kırık olup olmadığını kontrol edin. Zayıf ve bozuk bir ses çıkıyorsa : • Kulak kalıbının tıkanmış olup olmadığını kontrol edin.
• Cihazın ses ayarlarını kontrol edin.
• Cihazın pillerini yeniden yerleştirin. Kontrollerinize rağmen cihazdan hiç ses gelmiyor ise : • Öğrenciye cihazı kullandırmayın.
• Okulda teknisyen varsa, cihazı teknisyene gösterin.
• Okulda teknisyen yoksa, aileyi bu konuda bilgilendirerek gerekli önlemlerin alınmasını sağlayın. Yazan İncilay Sultan KOCATEPE İşitme Engelliler Öğretmeni
|
